از اقوام باستانی ترکیه در جدول

سرنخ «از اقوام باستانی ترکیه» در جدول به مردمی اشاره دارد که در بخش بزرگی از آناتولی، یعنی منطقه‌ای که امروزه بخش آسیایی ترکیه را تشکیل می‌دهد، تمدنی مهم و قدرتمند ساختند. پاسخ رایج این سرنخ «هیتی‌ها» است؛ قومی باستانی که در تاریخ خاور نزدیک، عصر برنز و روابط با مصر باستان جایگاه مهمی دارند.

هیتی‌ها در آناتولی مرکزی پادشاهی قدرتمندی تشکیل دادند و پایتخت معروفشان «خاتوشا» یا «هاتوسا» بود. چون بخش اصلی قلمرو آنان در ترکیهٔ امروزی قرار داشت، طراحان جدول از عبارت «اقوام باستانی ترکیه» برای رسیدن به پاسخ «هیتی‌ها» استفاده می‌کنند.

پاسخ اصلی و املای جدولی

در نوشتار امروز، «هیتی‌ها» با نیم‌فاصله نوشته می‌شود، اما در جدول کلمات متقاطع معمولاً نیم‌فاصله و فاصله حذف می‌شود. بنابراین اگر جدول شما خانه‌های پشت‌سرهم دارد، «هیتیها» را در نظر بگیرید. حروف اصلی آن ه، ی، ت، ی، ه، ا است.

هیتی‌ها چه قومی بودند؟

هیتی‌ها قومی باستانی بودند که در آناتولی، یعنی آسیای صغیر، تمدن و پادشاهی نیرومندی پدید آوردند. آنان در هزارهٔ دوم پیش از میلاد قدرت گرفتند و در دوره‌ای از تاریخ، با قدرت‌های بزرگ منطقه مانند مصر باستان، میان‌رودان و اقوام همسایه در ارتباط و گاهی درگیر بودند. آثار و کتیبه‌های برجای‌مانده از آنان به شناخت تاریخ آناتولی کمک زیادی کرده است.

پایتخت هیتی‌ها خاتوشا بود؛ شهری باستانی در ناحیه‌ای که امروزه در ترکیه قرار دارد. نام این شهر در منابع مختلف به شکل‌های خاتوشا، هاتوسا یا Hattusa دیده می‌شود. همین پیوند جغرافیایی با ترکیهٔ امروزی باعث شده که در جدول‌ها از عبارت «اقوام باستانی ترکیه» استفاده شود.

هیتی‌ها با حتیان چه فرقی دارند؟

گاهی نام «حتیان» هم در بحث تاریخ آناتولی دیده می‌شود و ممکن است باعث اشتباه شود. حتیان مردمانی کهن‌تر و بومی‌تر در همان منطقه بودند و نام سرزمین «هاتی» با آنان ارتباط دارد. هیتی‌ها بعدها در همین منطقه قدرت گرفتند و بخشی از نام‌ها و میراث محلی را جذب کردند. در جدول‌های عمومی، برای سرنخ «از اقوام باستانی ترکیه» معمولاً «هیتی‌ها» پاسخ رایج‌تر است، اما در سرنخ‌های دقیق‌تر تاریخی ممکن است «حتیان» هم مطرح شود.

چرا پاسخ «هیتی‌ها» است؟

چون هیتی‌ها از شناخته‌شده‌ترین اقوام و دولت‌های باستانی در محدودهٔ ترکیهٔ امروزی هستند. آن‌ها در کتاب‌های تاریخ، دانشنامه‌ها و منابع جدولی به عنوان قومی باستانی در آسیای صغیر معرفی می‌شوند. از سوی دیگر، «ترکیه» در این سرنخ به کشور امروزی اشاره دارد، نه لزوماً به قوم ترک؛ یعنی منظور اقوامی است که در سرزمین ترکیهٔ امروزی زندگی می‌کرده‌اند.

این نکته مهم است، چون شاید کسی تصور کند پاسخ باید یکی از اقوام ترک باشد. اما سرنخ می‌گوید «باستانی ترکیه»، یعنی قوم باستانی در جغرافیای امروز ترکیه. بنابراین هیتی‌ها پاسخ دقیق‌تری هستند.

اشتباه‌های رایج در این سرنخ

اشتباه اول این است که «ترکیه» را به معنی قوم ترک بگیریم و دنبال اقوام ترک‌زبان بگردیم. در این سرنخ، ترکیه یک محدودهٔ جغرافیایی امروزی است. اشتباه دوم، نوشتن هیتی‌ها با فاصله یا نیم‌فاصله در جدول است؛ جدول معمولاً شکل سادهٔ «هیتیها» را می‌خواهد. اشتباه سوم، یکی دانستن کامل هیتی‌ها و حتیان است؛ این دو در تاریخ آناتولی به هم مربوط‌اند، اما یکسان نیستند.

چند سرنخ مشابه

برای همین پاسخ ممکن است با سرنخ‌هایی مانند «قوم باستانی آناتولی»، «از اقوام آسیای صغیر»، «قوم باستانی ترکیه»، «تمدن باستانی خاتوشا» یا «ساکنان قدیم آناتولی» روبه‌رو شوید. در بیشتر این موارد، «هیتی‌ها» یا صورت جدولی «هیتیها» پاسخ مناسبی است. اگر سرنخ به بومیان پیش از هیتی‌ها اشاره کند، آن وقت «حتیان» را هم بررسی کنید.