واژه «شعر» از کلمههای پرکاربرد فارسی مدرسه است. دانشآموزان معمولاً در تمرینهای واژهآموزی باید همخانوادههای شعر را پیدا کنند و آن را با کلمههایی مثل شهر، شمع یا شعله اشتباه نگیرند. برای پاسخ درست، باید به حروف اصلی «ش، ع، ر» و ارتباط معنایی کلمهها با شعر توجه کنیم.
هم خانواده شعر: پاسخ مناسب شاعر، اشعار، شعرا، مشاعره، شعار و شعور است. برای جواب کوتاه مدرسهای، نوشتن شاعر، اشعار، مشاعره کافی است.
جواب کوتاه برای دفتر
اگر فقط چند همخانواده ساده خواسته شده باشد، این پاسخ را بنویسید:
همخانواده شعر: شاعر، اشعار، مشاعره
در بعضی تمرینهای دبستان، «شاعر و شعور» هم کنار هم به عنوان همخانواده شعر میآیند.
معنی شعر چیست؟
شعر سخنی زیبا، آهنگین و خیالانگیز است که احساس و فکر شاعر را بیان میکند. شعر میتواند درباره طبیعت، دوستی، خدا، میهن، خانواده یا هر موضوع دیگری باشد.
معنی ساده
سخن آهنگین و زیبا
همخانواده
شاعر، اشعار، شعرا، مشاعره
هممعنی
سرود، چامه، نظم، ترانه
مخالف مفهومی
نثر؛ نوشته معمولی و غیر آهنگین
ریشه شعر چیست؟
در کلمه شعر، سه حرف اصلی «ش، ع، ر» دیده میشود. در همخانوادههای شعر هم این حروف به ترتیب میآیند و معنی آنها با شعر، شاعر، شعرخوانی یا احساس و آگاهی ارتباط دارد.
خانواده واژه شعر: شعر ← شاعر ← اشعار ← شعرا ← مشاعره ← شعار ← شعور
فهرست همخانوادههای شعر
برای دانشآموزان دبستانی، این کلمهها از همخانوادههای شناختهشده شعر هستند:
نکته امتحانی: اگر گزینهها «شمع، شاعر، شهرت، شعور» باشند، «شاعر» و «شعور» به خانواده شعر نزدیکاند، اما «شمع» و «شهرت» همخانواده شعر نیستند.
معنی هر همخانواده شعر
شاعر
کسی که شعر میگوید و احساس خود را با کلمات زیبا بیان میکند.
اشعار
جمع شعر؛ یعنی چند شعر.
شعرا
جمع شاعر؛ یعنی چند شاعر.
مشاعره
بازی یا مسابقهای که در آن افراد شعر میخوانند.
هممعنی شعر چیست؟
هممعنیهای شعر کلمههایی هستند که معنی نزدیک دارند. بعضی از آنها ساده و مدرسهایاند و بعضی کمی ادبیتر هستند:
برای دبستان، «سرود»، «ترانه» و «نظم» سادهتر و قابل فهمتر هستند.
مخالف شعر چیست؟
شعر معمولاً در برابر «نثر» قرار میگیرد. نثر یعنی نوشته معمولی و غیر آهنگین؛ مثل بیشتر جملههایی که در کتاب، داستان یا روزنامه میخوانیم. البته نثر دشمن شعر نیست، فقط شکل دیگری از نوشتن است.
برای امتحان: اگر سؤال «مقابل شعر چیست؟» بود، پاسخ مناسب «نثر» است.
اشتباه رایج: شعر، شهر، شمع
بعضی کلمهها از نظر نوشتن یا صدا شبیه شعر هستند، اما همخانواده آن نیستند. برای تشخیص درست، به حروف اصلی و معنی کلمه توجه کنید.
درست
شاعر، اشعار، مشاعره، شعرا
نادرست
شهر، شمع، شعله، شهرت
«شهر» حرف «ه» دارد و به معنی جای زندگی مردم است. «شمع» حرف «م» دارد و وسیله روشنایی است. «شعله» هم به زبانه آتش گفته میشود. این کلمهها با شعر همخانواده نیستند.
فرق شعر و شاعر
شعر نوشته یا سخن آهنگین است؛ اما شاعر کسی است که شعر میگوید. پس شعر و شاعر همخانوادهاند، ولی معنی آنها یکی نیست.
شعر
سخن یا نوشته آهنگین و زیبا.
شاعر
کسی که شعر میگوید.
اشعار
چند شعر.
مشاعره
شعرخوانی نوبتی یا مسابقهای.
مثال با کلمه شعر
مثال با همخانوادههای شعر
تمرین کوتاه
- همخانواده شعر چیست؟ شاعر، اشعار، مشاعره.
- معنی شعر چیست؟ سخن آهنگین و زیبا.
- هممعنی شعر چیست؟ سرود، ترانه، نظم.
- مقابل شعر چیست؟ نثر.
- کدام همخانواده نیست؟ شهر، شمع، شهرت.
پاسخ کامل
شعر یعنی سخن زیبا و آهنگین. همخانوادههای شعر عبارتاند از: شاعر، اشعار، شعرا، مشاعره، شعار و شعور. هممعنی آن سرود و ترانه، و مقابل آن نثر است.
جمعبندی
هم خانواده شعر، «شاعر، اشعار، شعرا، مشاعره، شعار و شعور» است. برای پاسخ کوتاه مدرسهای، «شاعر، اشعار، مشاعره» کافی است. شعر یعنی سخن آهنگین و زیبا، هممعنی آن «سرود، ترانه و نظم» و مقابل آن «نثر» است. کلمههایی مانند شهر، شمع، شعله و شهرت همخانواده شعر نیستند.