نظامی گنجوی با مجموعهای از پنج مثنوی مشهور شناخته میشود که به آن «خمسه» یا «پنج گنج» میگویند. به همین دلیل، در جدولهای کلمات اگر سرنخ به صورت کلی «مثنوی نظامی گنجوی» یا «مثنویهای نظامی» بیاید، پاسخ کوتاه و رایج معمولا «خمسه» است.
پاسخ مثنوی نظامی گنجوی بر اساس تعداد حروف
اگر جواب چهار خانه دارد، «خمسه» بهترین انتخاب است. اگر سرنخ به نام دیگر مجموعه اشاره کند، «پنج گنج» را بررسی کنید. اگر جدول نام یک اثر خاص را بخواهد، باید تعداد خانهها و حروف کمکی را با عنوانهای پنجگانه نظامی تطبیق دهید.
چرا «خمسه» جواب رایج است؟
«خمسه» یعنی پنجگانه و در ادبیات فارسی به مجموعه پنج مثنوی نظامی گنجوی گفته میشود. چون سرنخ «مثنوی نظامی گنجوی» گاهی به صورت کلی به این مجموعه اشاره دارد، جدولسازها برای پاسخ کوتاه از «خمسه» استفاده میکنند. این واژه چهار حرف دارد و برای خانههای کوتاه جدول بسیار مناسب است.
البته اگر سرنخ دقیقتر باشد، ممکن است «خمسه» کافی نباشد. مثلا اگر سرنخ بگوید «نخستین مثنوی نظامی» یا «مثنوی اخلاقی نظامی»، پاسخ به «مخزن الاسرار» نزدیک میشود. اگر سرنخ عاشقانه باشد، «خسرو و شیرین» یا «لیلی و مجنون» محتملتر است.
پنج مثنوی مشهور نظامی
- مخزن الاسرار: مثنوی اخلاقی و تعلیمی نظامی و از آثار آغازین او.
- خسرو و شیرین: منظومه عاشقانه درباره خسرو پرویز و شیرین.
- لیلی و مجنون: روایت منظوم داستان عاشقانه مشهور لیلی و مجنون.
- هفت پیکر: اثری داستانی و نمادین درباره بهرام گور.
- اسکندرنامه: منظومهای بلند درباره اسکندر که گاهی به دو بخش شرفنامه و اقبالنامه شناخته میشود.
راهنمای انتخاب سریع جواب
- اگر جواب چهار خانه دارد: خمسه را بنویسید.
- اگر جواب شش خانه دارد و سرنخ به نام دیگر مجموعه اشاره دارد: پنج گنج را بررسی کنید.
- اگر جواب هفت خانه دارد: هفت پیکر گزینه مهمی است.
- اگر سرنخ درباره داستان خسرو و شیرین است: خسرو و شیرین را انتخاب کنید.
- اگر سرنخ درباره داستان لیلی و مجنون است: لیلی و مجنون پاسخ مستقیم است.
- اگر سرنخ به اسکندر یا شرفنامه اشاره دارد: اسکندرنامه را بررسی کنید.
تفاوت خمسه و یک مثنوی خاص
«خمسه» نام مجموعه است، نه نام یک کتاب جداگانه از پنجگانه. با این حال در جدولها، وقتی سرنخ کوتاه و کلی باشد، همین نام مجموعه به عنوان پاسخ میآید. اگر سرنخ بخواهد یکی از آثار را جدا کند، معمولا نشانههایی مثل «عاشقانه»، «اخلاقی»، «بهرام»، «اسکندر»، «لیلی» یا «شیرین» در پرسش دیده میشود.
بنابراین برای حل دقیق، به جز تعداد خانهها باید به کلمات همراه سرنخ هم توجه کنید. سرنخ «مثنوی نظامی» بدون توضیح اضافه معمولا «خمسه» است، اما سرنخ «مثنوی عاشقانه نظامی» میتواند «خسرو و شیرین» یا «لیلی و مجنون» باشد.
مثالهای کاربردی برای حل
اگر چهار خانه دارید و حرف اول «خ» است، «خمسه» را وارد کنید. اگر هفت خانه دارید و حروف پایانی با «پیکر» سازگار است، «هفت پیکر» انتخاب خوبی است. اگر ده خانه دارید و در میان حروف، «و» هم جا میگیرد، «خسرو و شیرین» یا «لیلی و مجنون» را با حروف تقاطعی بسنجید.
اگر جواب یازده خانه دارد و حرفهای آغازین به «مخزن» میخورد، «مخزن الاسرار» محتمل است. اگر جدول نه خانه نشان میدهد، ممکن است طراح صورت «مخزن اسرار» را بدون «ال» در نظر گرفته باشد؛ پس حروف مشترک جدول را ملاک قرار دهید.
اشتباههای رایج
اشتباه رایج این است که برای هر سرنخ مربوط به نظامی، فقط یکی از داستانهای معروف او نوشته شود. در حالی که سرنخ کلی «مثنوی نظامی گنجوی» بیشتر به مجموعه خمسه اشاره دارد. اشتباه دیگر، شمارش فاصله و حرف «و» است. در جدول، فاصله خانه جداگانه نیست، اما حرف «و» در عنوانهایی مثل «خسرو و شیرین» یک حرف مستقل حساب میشود.
جمعبندی
جواب «مثنوی نظامی گنجوی در جدول» در بیشتر موارد خمسه است. گزینههای دیگر بسته به سرنخ و تعداد خانهها عبارتاند از پنج گنج، هفت پیکر، مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و اسکندرنامه.