در سرنخهای جدولی، عبارت «دور از شما» معمولا به یک تعبیر مؤدبانه اشاره دارد؛ یعنی گوینده میخواهد درباره موضوعی نامطلوب، ناخوشایند یا کمادبانه حرف بزند، اما آن را به مخاطب نسبت ندهد. برای همین پاسخ رایج و درست این سرنخ در جدولانه بلانسبت نوشته میشود.
چرا «بلانسبت» جواب درست است؟
«دور از شما» در فارسی بیشتر برای رعایت ادب به کار میرود. وقتی کسی میگوید «دور از شما مریضی»، منظورش این نیست که مخاطب واقعا از بیماری دور باشد، بلکه میخواهد بگوید این حرف بد، زشت یا ناخوشایند به شما برنگردد و نسبت داده نشود. همین معنا در واژه «بلانسبت» جمع شده است: یعنی «بدون نسبت دادن به شما» یا «این سخن به شما مربوط نباشد».
در جدولانه، طراحان معمولا برای چنین سرنخهایی به دنبال واژه کوتاه، جاافتاده و آشنا هستند. اگر سرنخ «دور از شما» آمده باشد، پاسخ «بلانسبت» هم از نظر معنی و هم از نظر کاربرد روزمره با آن هماهنگ است. این جواب در جدولهای فارسی نیز بسیار پرتکرار است و کنار عبارتهایی مانند «دور از جان»، «دور از رویتان» و «حاشا از شما» قرار میگیرد.
معنی ساده بلانسبت
«بلانسبت» یعنی «این حرف را به شما نسبت نمیدهم» یا «منظورم شما نیستید». این کلمه بیشتر زمانی گفته میشود که بعد از آن قرار است درباره چیزی نامناسب، زشت، بیماری، مرگ، نادانی، بیادبی یا رفتار ناخوشایند صحبت شود. در مکالمه روزمره، گاهی افراد آن را قبل از جمله میآورند و گاهی وسط جمله، مثل یک عبارت معترضه.
«بلانسبت شما، بعضیها قدر محبت را نمیدانند.» در این جمله گوینده میخواهد تأکید کند که مخاطب را در گروه مورد انتقاد قرار نمیدهد.
«دور از شما، آن روز حالش خیلی بد شد.» اینجا عبارت برای نرمتر کردن جمله و رعایت احترام آمده است.
وقتی سرنخ فقط «دور از شما» باشد، طراح جدول به احتمال زیاد دنبال یک معادل فشرده است؛ پس «بلانسبت» مناسبترین جواب است.
املای درست در جدولانه
پاسخ را در جدولانه معمولا به شکل بلانسبت وارد کنید. در نوشتار عمومی ممکن است شکل «بلا نسبت» هم دیده شود، اما در خانههای جدول و بازیهای واژهای، پاسخها اغلب بدون فاصله یا با کمترین فاصله نوشته میشوند. اگر تعداد خانهها با یک واژه پیوسته سازگار باشد، «بلانسبت» انتخاب بهتر و روانتری است.
چطور این سرنخ را سریع تشخیص بدهیم؟
سرنخهای جدول همیشه مستقیم نیستند. گاهی طراح به جای تعریف لغت، یک عبارت روزمره میدهد و از شما میخواهد معادل فشردهتر آن را پیدا کنید. «دور از شما» از همین گروه است. اگر بخواهیم روش حل را ساده کنیم، باید اول جنس عبارت را تشخیص دهیم: این عبارت نه نام شخص است، نه مکان، نه فعل، نه صفت معمولی؛ بلکه یک تعارف و عبارت احتیاطی در گفتار است.
تفاوت «دور از شما» با «دور از جان»
این دو عبارت بسیار نزدیکاند، اما در کاربرد کمی تفاوت دارند. «دور از جان» بیشتر برای بلا، بیماری، مرگ یا اتفاق بد گفته میشود. «دور از شما» میتواند همین کاربرد را داشته باشد، اما در بسیاری از جملهها برای رعایت ادب در برابر مخاطب هم استفاده میشود. پاسخ جدولی هر دو گاهی به سمت «بلانسبت» میرود، چون هر دو میخواهند یک نسبت ناخوشایند را از مخاطب دور کنند.
برای مثال، وقتی کسی میگوید «دور از جان شما، بیماری سختی بود»، بار عاطفی جمله زیاد است. اما در «دور از شما، آدم بینظمی بود»، بیشتر جنبه رعایت ادب و پرهیز از نسبت دادن صفت بد به شنونده دیده میشود. در جدولانه، چون سرنخ کوتاه است، طراح معمولا سراغ جواب عمومیتر یعنی «بلانسبت» میرود.
آیا جواب دیگری هم ممکن است؟
برای عنوان «دور از شما در جدولانه»، جواب اصلی و مطمئن بلانسبت است. با این حال، در جدولهای دیگر ممکن است با عبارتهای همخانواده روبهرو شوید. مثلا اگر سرنخ «دور از جان» باشد، بسته به تعداد خانهها شاید طراح باز هم «بلانسبت» بخواهد یا یک عبارت نزدیکتر را انتخاب کند. اگر سرنخ «به شما برنخورد» باشد، ممکن است باز هم ذهن حلکننده به همین حوزه معنایی برود.
- اگر سرنخ «دور از شما» است، پاسخ پیشفرض را «بلانسبت» بگیرید.
- اگر تعداد خانهها کمتر یا بیشتر بود، حروف تقاطعی را بررسی کنید و به هممعناهای ادبی یا محاورهای فکر کنید.
- اگر جدولانه همان مرحله شناختهشده را نشان میدهد، «بلانسبت» همان پاسخ مورد انتظار است.
کاربردهای روزمره بلانسبت
دانستن معنی دقیق پاسخ فقط برای حل جدول مفید نیست؛ کمک میکند واژه را در جمله هم درست بشناسید. «بلانسبت» معمولا برای نرم کردن یک جمله تند یا ناخوشایند میآید. این واژه به مخاطب علامت میدهد که گوینده قصد توهین، بدگمانی یا نسبت دادن صفت بد به او را ندارد. به همین دلیل در زبان فارسی نوعی نشانه احترام و احتیاط زبانی محسوب میشود.
«بلانسبت شما، بعضیها فقط حرف میزنند.» یعنی مخاطب جزو آن افراد نیست.
«بلانسبت، چند روزی گرفتار بیماری شده بود.» یعنی گوینده نمیخواهد ناخوشی را به شنونده نسبت دهد.
«دور از شما، حادثه سختی بود.» این جمله از نظر معنی به همان فضای «بلانسبت» نزدیک است.
چرا این جواب در جدولها محبوب است؟
واژه «بلانسبت» برای جدولسازها جذاب است، چون از چند حرف پرکاربرد ساخته شده و معنی مشخصی دارد. از طرفی، سرنخ آن میتواند کوتاه و طبیعی باشد: «دور از شما». همین کوتاهی باعث میشود در جدولهای کلمات متقاطع، جدولانه و بازیهای مشابه زیاد دیده شود. حلکنندههای باتجربه هم معمولا با دیدن چنین سرنخی سریع به این جواب میرسند.
از نظر ساختاری، «بلانسبت» هفت حرف اصلی دارد و اگر جدول با فاصله یا نیمفاصله کار نکند، وارد کردن آن ساده است. حروفی مثل «ب»، «ل»، «ن»، «س» و «ت» در تقاطع با واژههای دیگر هم به راحتی قابل حدس زدن هستند. بنابراین اگر فقط دو یا سه حرف از پاسخ را داشته باشید، احتمال رسیدن به جواب بالا میرود.
جمعبندی پاسخ
برای سرنخ «دور از شما در جدولانه»، جواب درست بلانسبت است. این واژه یعنی «این حرف به شما نسبت داده نشود» و هنگام گفتن موضوعی ناخوشایند یا نامناسب برای رعایت ادب به کار میرود. در جدولانه بهتر است آن را به صورت پیوسته، یعنی «بلانسبت»، وارد کنید و اگر حروف تقاطعی با آن هماهنگ بود، پاسخ را قطعی بدانید.